PTA controleren: waar let je op?

Wat is een PTA?

Het PTA beschrijft per vak welke toetsen meetellen voor het schoolexamen: welke examenstof ze toetsen, wanneer en hoe ze worden afgenomen, hoe zwaar ze wegen en hoe herkansen werkt. Het document heeft twee functies. Het informeert leerlingen, ouders, docenten en directie, en de school verantwoordt er de inrichting van het schoolexamen mee aan de inspectie. Daarom moet het volledig zijn én goed leesbaar.

Wat zegt de wet?

De regels staan sinds 1 augustus 2022 in de Wet voortgezet onderwijs 2020 (WVO 2020), in de artikelen 2.60a tot en met 2.60c. Daarvoor stonden ze in het Eindexamenbesluit. Kort samengevat:

• Het bevoegd gezag stelt het PTA elk jaar vóór 1 oktober vast voor dat schooljaar en stuurt het vóór die datum naar de kandidaten en naar de inspectie.
• De medezeggenschapsraad moet instemmen. De examencommissie doet een voorstel; wijkt het bevoegd gezag daarvan af, dan overlegt het eerst met de examencommissie en motiveert het de afwijking schriftelijk.
• Na 1 oktober mag het PTA alleen nog veranderen bij een bijzondere, onvoorziene omstandigheid waardoor het niet meer uit te voeren is, of om een duidelijke fout of onvolledigheid te herstellen. De examencommissie mag daar vooraf over adviseren.

Bron: VO-raad, Checklist 2 Programma van Toetsing en Afsluiting, editie 2026–2027. Kijk voor de precieze tekst altijd in de wet zelf.

Wat moet er in een PTA staan?

Volgens de wet vermeldt het PTA in elk geval:

1. welke examenstof uit het examenprogramma in het schoolexamen wordt getoetst;
2. welke examenstof die de school zelf vaststelt in het schoolexamen wordt getoetst;
3. wat de inhoud is van de toetsen van het schoolexamen;
4. hoe en in welke periodes de toetsen en herkansingen plaatsvinden;
5. hoe het cijfer voor het schoolexamen tot stand komt.

Daarnaast moet duidelijk en herleidbaar zijn welke toetsen bijdragen aan de verplichte stof van het schoolexamen, aan stof van het centraal examen die ook in het schoolexamen wordt getoetst, en aan stof die de school zelf heeft gekozen. In de praktijk betekent dat: bij elke toets staan de eindtermen die hij toetst.

Checklist: zo controleer je het PTA van een vak

1. Klopt het examenjaar? Gebruik de syllabus en het examenprogramma van het jaar waarin de leerlingen examen doen. Op examenblad.nl staan ze per examenjaar, en een syllabus kan in de loop van het jaar een nieuwe versie krijgen.
2. Staan alle verplichte eindtermen erin? Elke eindterm die volgens de syllabus op het schoolexamen moet, hoort bij minstens één toets. Een vergeten eindterm is een van de meest gemaakte fouten.
3. Bestaan de eindtermen en horen ze bij de leerweg? Een code die niet in het examenprogramma staat, of een verrijkingsdeel voor de gemengde en theoretische leerweg in een PTA voor de basis- of kaderberoepsgerichte leerweg, wijst op een fout.
4. Klopt de stof van het centraal examen? Noem bij de CE-stof alleen eindtermen die echt op het centraal examen komen.
5. Zijn alle gegevens per toets ingevuld? Denk aan weging, toetsvorm (bijvoorbeeld schriftelijk, mondeling of praktisch), tijdsduur, periode en of de toets herkansbaar is.
6. Is de weging logisch? Kijk hoe zwaar elke periode meetelt in het schoolexamencijfer. Telt één periode onverwacht zwaar of licht, controleer dan de weegfactoren.
7. Staat er niets dubbel? Dezelfde toets, hetzelfde kolomnummer of dezelfde eindterm twee keer in één cel wijst meestal op een kopieerfout.
8. Is duidelijk voor wie het PTA geldt? Afdeling, leerweg, leerjaar of cohort en schooljaar moeten kloppen, ook in de export zelf.
9. Zijn de eindtermen eenduidig genoteerd? Schrijf ze voluit en gescheiden door een komma, bijvoorbeeld EC/K/3, EC/K/4A, EC/V/1. Zie ook Eindtermen vmbo uitgelegd.

Fouten die vaak voorkomen

• Een verplichte eindterm staat bij geen enkele toets.
• De kolom met CE-stof is een kopie van de kolom met SE-stof, inclusief eindtermen die niet op het centraal examen komen.
• Een veld zoals toetsvorm of tijdsduur is bij alle toetsen leeg.
• Elke docent noteert eindtermen anders: met dubbele punten, alleen spaties, verkort (K1, 4A) of met losse nummers erachter (BI/K/4 1-2-3).
• Het PTA is gebaseerd op de syllabus van een ander examenjaar.

Automatisch controleren

De meeste punten uit de checklist hierboven controleert PTA-APK automatisch. Je uploadt de Excel-export van een vak en ziet direct welke eindtermen ontbreken, wat niet klopt en hoe het hoort. Voor wat alleen een mens kan beoordelen, zoals de herkansingsregeling of de leesbaarheid, staat in de tool de checklist van de VO-raad om per punt af te vinken.